Verlies in de zwangerschap en rondom de geboorte

Zwanger zijn gaat meestal gepaard met plezier, genieten, verwachtingen, dromen, onzekerheden en begrijpelijke zorgen. Maar voor veel mensen kent deze periode ook een schokkende en verdrietige kant.

Ongeveer 15 tot 20% van de zwangerschappen eindigt in een miskraam. Daarnaast sterven jaarlijks in Nederland ongeveer 850 baby’s tijdens de zwangerschap of kort na de geboorte (gerekend vanaf 24 weken zwangerschap tot 28 dagen na de geboorte). Elk jaar worden er ruim 39.000 - gewenste en ongewenste - zwangerschappen afgebroken, wat betekent dat jaarlijks ongeveer 11 op de 1.000 vrouwen tussen de 15 en 45 jaar hiermee te maken krijgt. Achter al deze cijfers gaan persoonlijke verhalen schuil. Zwangerschapsverlies en het verliezen van een kindje komen vaker voor dan we soms beseffen – en toch blijft het verdriet vaak onzichtbaar.

Verlies kan zich op verschillende momenten voordoen. Wanneer een miskraam plaatsvindt vóór twaalf weken, betekent dit vaak dat iemand niet alleen moet delen dat het mis is gegaan, maar ook dat er überhaupt sprake was van een zwangerschap, omdat dit nieuws in deze fase vaak nog niet met de omgeving was gedeeld. Het verdriet blijft bij een miskraam soms verborgen of wordt niet altijd erkend, omdat de zwangerschap nog pril was en de omgeving veronderstelt dat er nog geen sterke band bestond. In werkelijkheid kan het verlies van het kindje in wording – en de mentale voorstelling van het kindje en de gezamenlijke toekomst – zeer ingrijpend zijn.

Bij verlies dat later in de zwangerschap plaatsvindt, worden ouders geconfronteerd met een dubbele ervaring: zij moeten hun kindje 'loslaten' terwijl zij het tegelijkertijd verwelkomen en ouders worden. Twee intense en tegenstrijdige gebeurtenissen vallen hierbij samen: je wordt ouder en neemt afscheid. De band met het kindje is al diep geworteld. De moeder heeft het kindje gedragen en gevoeld en vaak al een sterke verbinding ontwikkeld. Ook de partner heeft, via de moeder en het samen fantaseren over de baby, al een hechte band met het kindje opgebouwd.

Rouw vraagt om betekenisgeving – proberen te begrijpen wat er is gebeurd. Maar bij verlies in de zwangerschap of rondom de geboorte is er soms geen duidelijke oorzaak. Vragen blijven bestaan: Waarom overkomt ons dit? Heb ik iets fout gedaan? Dit kan gepaard gaan met onzekerheid en angst, bijvoorbeeld rondom een eventuele volgende zwangerschap.

Het verlies raakt diep. Het gaat niet alleen om het verlies van een zwangerschap of kindje, maar ook om het verlies van toekomst, verwachtingen en het verlies van (een deel van) jezelf. De overgang naar het ouderschap wordt abrupt onderbroken, juist in een periode die al kwetsbaar is. Voor veel stellen is dit een eerste grote beproeving in hun relatie.

Hoe iemand rouwt, is voor iedereen anders. Eerdere ervaringen, iemands gehechtheidsstijl en persoonlijke geschiedenis spelen hierin een rol. Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat de omgeving vaak geen herinneringen heeft aan het kindje. Hierdoor kunnen ouders het gevoel krijgen dat hun verdriet begrensd wordt of niet volledig wordt begrepen. Dit kan leiden tot gevoelens van eenzaamheid en afstand tot anderen.

Wat al deze vormen van verlies gemeen hebben, is dat ze impact hebben – soms zichtbaar, vaak ook niet. Of het nu gaat om een vroege miskraam, een afgebroken zwangerschap, een overlijden in de baarmoeder, een stilgeboorte, een verlies na de geboorte: ieder verhaal verdient erkenning. Ieder verlies mag er zijn.

De meeste stellen kunnen met liefdevolle aandacht voor elkaar en door hun omgeving het verlies van een zwangerschap goed dragen. Toch kan er behoefte zijn om begeleiding hierbij te krijgen. Hiervoor kunnen mensen terecht bij Miskraambegeleiding Nederland. Wanneer er sprake is van een PTSS, persisterende rouw of een depressie, dan is behandeling nodig. Vrouwen en partners kunnen dan terecht bij gespecialiseerde behandelaars. Lees hieronder het document Waarom het verliezen van een baby zo ontwrichtend kan zijn. Hieronder wordt verder ingegaan en uitleg gegeven over de impact van perinataal verlies.